Przemiany dyskursu emancypacyjnego kobiet (Seria I: "Perspektywa Środkowoeuropejska")

Z przyjemnością przekazujemy w ręce czytelników pierwszy z dwu obszernych tomów będących plonem Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Przemiany formu-ły emancypacji kobiet od XVII wieku do dwudziestolecia międzywojennego”, obradu-jącej w Białymstoku w Pałacu Branickich i na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu w Białymstoku w dniach 26-27 września 2013 roku. Było to doniosłe spotkanie zarów-no pod względem naukowym, jak i towarzyskim. Tomy obu monografii ukazują się po trzech latach z przyczyn losowych, ale też merytorycznych. Wspaniałe, międzynaro-dowe spotkanie stu dwudziestu badaczy z Polski, Białorusi, Ukrainy, Szwajcarii, Sta-nów Zjednoczonych i Litwy trudno przekuć w spójną pracę tak pod względem kompo-zycyjnym, jak i językowym. Chcieliśmy, by jak najwięcej z prac napisanych po ukraiń-sku lub białorusku, rosyjsku, można było przedstawić polskiemu czytelnikowi w jego własnym języku. Prawie w całości to niełatwe, wymagające czasu i nakładów, zadanie się powiodło.
Prace o idei emancypacji kobiet i jej przemianach podzielono na dwie grupy. Te z tomu pierwszego ukazują zjawisko z perspektywy środkowo- i wschodnioeuropejskiej. Te zebrane w tomie drugim – z perspektywy polskiej, co nie wyklucza jednak spojrzeń badaczy zagranicznych na tak określony krąg problemowy.
Pierwsza z monografii uruchamia więc dość szeroką, środkowoeuropejską per-spektywę oglądu zjawiska emancypacji kobiet. Istotę opisanych tu zjawisk trafnie od-dają zdania Gabrieli Zapolskiej z książki-manifestu Głos kobiet w kwestyi kobiecej (1903):
„Kobieta jest w tej chwili takim bojownikiem o niepodległość. Idzie powoli i wy-trwale walcząc, niosąc jako puklerz nie swoją siłę, ale właśnie skargę uciemiężonego – i zdobywa szrank po szranku. Z hieretycznego krzesła kasztelanek, od krosien, na któ-rych wyszywała perłami i łzami mszalne stroje – podniosła się, stanęła nagle przy stole uczty życiowej, wyciągając rękę nie po wiązankę róż, których miała dosyć w swej sypialni, nie po kielich złocisty, bo ten ją nie nęcił – lecz po księgę mądrości, po księgę wiedzy i po księgę praw, aby dojrzeć, co tam o niej w tym kodeksie napisano. Zdumie-nie ogarnęło mężczyzn (...)” (Piękno w życiu kobiety). I takie właśnie – często też zdumiewające – są interpretacje, przedłożone w pre-zentowanej księdze. Zarysowują one śmiałą i długofalową dynamikę ruchu emancypa-cyjnego w Europie Środkowej i Wschodniej, począwszy od XVIII wieku, a na współ-czesności skończywszy. Wypada wyrazić nadzieję, iż prace tu zgromadzone zainspiru-ją badaczy do szczegółowych rozpoznań zjawiska, które jest jednym z najważniejszych trendów kultury także w XXI wieku.